कुश्मा, पर्वत — गण्डकी प्रदेश। के तपाईंले कहिल्यै प्रदेश अस्पताल पर्वतमा स्वास्थ्य बीमा प्रयोग गरेर सेवा लिने प्रयास गर्नुभएको छ? यदि गर्नुभएको छ भने, लामो लाइन, एक कक्षबाट अर्को कक्षमा पठाइने झन्झट, र अन्त्यमा औषधि वा खोप नै नपाइने अवस्था तपाईंलाई पनि परिचित लाग्न सक्छ। यो लेख कुश्मा, पर्वतका स्थायी बासिन्दा विशाल लोहनीले प्रदेश अस्पताल पर्वतमा भोगेको प्रत्यक्ष अनुभवमा आधारित छ, जसले अस्पतालको सेवा प्रवाह, स्वास्थ्य बीमा प्रणाली र औषधि व्यवस्थापनमा रहेका गम्भीर प्रश्नहरू उजागर गर्छ।
घटना के थियो?
२०८३ साल भाद्र ९ गते मंगलबार साँझ करिब ४:३० बजे, विशाल लोहनी हातमा खिया लागेको किल्लाले घाउ बनेपछि टिटानस (TT) खोप लगाउन प्रदेश अस्पताल पर्वत पुगेका थिए। यो साधारण देखिने घटना अस्पतालको आन्तरिक व्यवस्थापनमा रहेका थुप्रै त्रुटिहरूको साक्षी बन्यो।
इमर्जेन्सीबाट OPD, फेरि इमर्जेन्सी
इमर्जेन्सी वार्डमा पुग्दा त्यहाँ चिकित्सक उपस्थित हुँदाहुँदै पनि उनलाई OPD मा गएर दर्ता गर्न भनियो। लामो लाइनपछि जब चिकित्सकसँग भेट भयो, सुरुमा विशेष उपचार आवश्यक नभएको जवाफ आयो। नजिकैका अर्का बिरामीले टिटानस खोपको आवश्यकताबारे सम्झाएपछि मात्र पुनः इमर्जेन्सीमा पठाइयो। एउटै समस्याका लागि तीन पटक फरक-फरक कक्षमा घुम्नुपर्दा झन्डै दुई घण्टा खर्च भयो।
स्वास्थ्य बीमा कार्डमै नामको त्रुटि
दर्ता गर्दा नै उनको नाममा अंग्रेजी अक्षरको त्रुटि भेटियो। यसअघि श्रीमतीको स्वास्थ्य परीक्षणका बेला पनि उस्तै समस्या भोगेका थिए। यसले अस्पताल तथा स्वास्थ्य बीमा अभिलेखमा नागरिकको व्यक्तिगत विवरण कति सही ढंगले प्रविष्ट गरिन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ।
TT खोप नै उपलब्ध छैन
लामो प्रक्रियापछि थाहा भयो — प्रदेश अस्पतालमा TT खोप नै उपलब्ध थिएन! अस्पतालबाट बाहिर निस्केर नजिकैको निजी मेडिकलमा गएपछि जम्मा रु. ५० र केही मिनेटमै सोही सेवा प्राप्त भयो। सरकारी अस्पतालमा दुई घण्टा खर्च गर्दा नपाइने आधारभूत सेवा बाहिर मिनेटभित्रै पाइनुले स्वास्थ्य बीमा प्रणालीको व्यावहारिक उपयोगिताबारे गम्भीर प्रश्न खडा गर्छ।
प्रदेश अस्पताल पर्वतमा देखिएका मुख्य समस्याहरू
अनुभवका आधारमा निम्न व्यवस्थापकीय कमजोरीहरू पहिचान भएका छन्:
- लाइन तथा टोकन व्यवस्थापनको अभाव — बिरामीहरू विभिन्न ढोकाबाट अस्तव्यस्त रूपमा प्रवेश गर्ने गरेको देखियो; वृद्ध र अशक्त बिरामीका लागि छुट्टै प्राथमिकता प्रणाली प्रभावकारी देखिएन।
- OPD सेवा समय अस्पष्ट — निर्धारित समयअघि नै चिकित्सक बाहिरिनुले सेवा समयको पालना भइरहेको छ कि छैन भन्ने शंका उब्जाउँछ।
- स्वास्थ्य बीमा र औषधि स्टकबीच तालमेलको कमी — बीमा प्रयोगकर्ता बिरामीलाई अन्तिम क्षणसम्म पनि औषधि/खोप उपलब्ध नभएको जानकारी नदिइनु व्यवस्थापकीय लापरबाहीको संकेत हो।
- गुनासो सुन्ने स्पष्ट संयन्त्रको अभाव — समस्या भएपछि जिम्मेवार अधिकारीसम्म पुग्न नै कठिन भएको अनुभव सुनाइएको छ।
- नाम/विवरण दर्तामा बारम्बार त्रुटि — यसले भविष्यमा बीमा दाबी प्रक्रियामा समेत जटिलता ल्याउन सक्छ।
स्वास्थ्य बीमा प्रणालीको वास्तविक उद्देश्य के हो?
नेपालको स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको मूल उद्देश्य नागरिकलाई सहज, छिटो र आर्थिक रूपमा सुरक्षित स्वास्थ्य सेवा दिनु हो। तर यहाँ उठाइएको प्रश्न स्पष्ट छ — यदि नियमित प्रिमियम तिरेर पनि नागरिकले बाहिरको निजी सेवाभन्दा बढी समय र झन्झल खेप्नुपर्छ भने, यो प्रणाली व्यवहारमा कति सफल छ?
सम्बन्धित निकायसमक्ष उठाइएका माग
यस प्रकरणसँग सम्बन्धित नागरिकले नेपाल सरकार, गण्डकी प्रदेश सरकार, स्वास्थ्य बीमा बोर्ड र प्रदेश अस्पताल पर्वत प्रशासनसमक्ष निम्न विषयमा निष्पक्ष छानबिनको माग गरेका छन्:
- घटनासँग सम्बन्धित CCTV फुटेज र कर्मचारी ड्युटी अभिलेखको परीक्षण
- TT खोप लगायत आवश्यक औषधिको स्टक अभाव हुनुको कारण पत्ता लगाउने
- स्वास्थ्य बीमा दाबी, औषधि वितरण र बिलिङबीचको लेखापरीक्षण
- टोकन/डिजिटल प्रणालीमार्फत नागरिकमैत्री लाइन व्यवस्थापन लागू गर्ने
- गुनासो सुन्ने जिम्मेवार अधिकारीको नाम, पद र सम्पर्क सार्वजनिक गर्ने
- नागरिकको नाम तथा व्यक्तिगत विवरण अभिलेखमा सही राख्ने प्रणाली सुधार गर्ने
यो निवेदन कुनै व्यक्ति वा कर्मचारीलाई व्यक्तिगत रूपमा दोषी देखाउने उद्देश्यले होइन, बरु सम्पूर्ण सेवा प्रणालीमा रहेको वास्तविक समस्या पहिचान गरी सुधार गर्ने अपेक्षाका साथ राखिएको हो।
निष्कर्ष
प्रदेश अस्पताल पर्वतमा भोगिएको यो अनुभव कुनै एक व्यक्तिको मात्र समस्या नभई सरकारी स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको समग्र गुणस्तर, स्वास्थ्य बीमाको व्यावहारिक प्रभावकारिता र सार्वजनिक जवाफदेहिताको विषय हो। जनताको करबाट सञ्चालित सरकारी अस्पतालले नागरिकलाई सम्मानजनक व्यवहार, समयमै सेवा, आवश्यक औषधि र प्रभावकारी गुनासो सुनुवाइ प्रणाली उपलब्ध गराउनु कर्तव्यको विषय हो, अनुग्रहको होइन। यस्ता विषयमा सम्बन्धित निकायले तत्काल ध्यान दिई पारदर्शी छानबिन र सुधार गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
यो लेख कुश्मा, पर्वतका नागरिक विशाल लोहनीले प्रदेश अस्पताल पर्वतसमक्ष पेश गरेको अनौपचारिक निवेदन तथा जनगुनासोमा आधारित छ। यदि तपाईंले पनि यस्तै अनुभव भोग्नुभएको छ भने, स्थानीय स्वास्थ्य बीमा बोर्ड वा सम्बन्धित अस्पताल प्रशासनसमक्ष आफ्नो गुनासो लिखित रूपमा दर्ता गराउन सक्नुहुन्छ।
प्रदेश अस्पताल पर्वत, कुश्मा अस्पताल सेवा, स्वास्थ्य बीमा नेपाल, TT खोप अभाव, OPD लाइन व्यवस्थापन, गण्डकी प्रदेश स्वास्थ्य सेवा, सरकारी अस्पताल गुनासो
