अनकथित पर्वत (UNTOLD PARBAT): नेपालको लुकेको जिल्लालाई अभिलेखमा उतार्ने मल्टिमिडिया अभियान

 परिचय 

गण्डकी प्रदेशका पहाडी भूभागमा अवस्थित पर्वत जिल्ली, दशकौंदेखि नेपालका चर्चित पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीबाट टाढै रहँदै आएको छ। यहाँका मन्दिर, कृषि समुदाय र ज्येष्ठ नागरिकहरूसँग यस्ता धेरै कथाहरू छन्, जुन कहिल्यै लेखिएका, फिल्माङ्कन गरिएका वा व्यवस्थित रूपमा अभिलेखीकरण गरिएका छैनन्। भर्खरै सुरु भएको एउटा नयाँ अभियान — UNTOLD PARBAT (अनकथित पर्वत) — यही अवस्थालाई बदल्ने प्रयासमा जुटेको छ। यो कुनै एउटा फिल्म वा फोटो सेसन मात्र नभई, जिल्लाको इतिहास, संस्कृति र दैनिक जनजीवनलाई सम्झनाबाट हराउनुअघि नै अभिलेखमा उतार्ने बहुवर्षीय, दीर्घकालीन प्रयास हो।

"हरेक कुनामा एउटा कथा छ" (Every Corner Has a Story) भन्ने नाराका साथ अघि बढाइएको यस परियोजनाले आफूलाई सांस्कृतिक संरक्षण प्रयास र पर्यटन प्रवर्द्धन अभियान दुवैका रूपमा उभ्याएको छ, जसको लक्ष्य पर्वत जिल्लालाई नेपालको दृश्यात्मक तथा ऐतिहासिक अभिलेखमा स्थायी स्थान दिलाउनु हो।

UNTOLD PARBAT के हो?

UNTOLD PARBAT कुश्मामा मुख्यालय रहेको, पर्वत जिल्लामा केन्द्रित एउटा दीर्घकालीन मल्टिमिडिया अनुसन्धान तथा दृश्यात्मक कथावाचन परियोजना हो। यो एकपटकीय डकुमेन्टरीको सट्टा समयसँगै बढ्दै जाने अभिलेखका रूपमा परिकल्पना गरिएको छ, जसमा निम्न कुराहरू समावेश छन्:

• डकुमेन्टरी फिल्म निर्माण
• व्यावसायिक तथा ड्रोन फोटोग्राफी
• स्थानीय बासिन्दा र ज्येष्ठ नागरिकबाट मौखिक इतिहास संकलन
• भविष्यमा प्रकाशित हुने फोटोग्राफी तथा दस्तावेजीकरण पुस्तक

परियोजनाको मूल लक्ष्य भनेको पर्वतका प्राकृतिक सुन्दरता, ऐतिहासिक तथा धार्मिक स्थल, स्थानीय परम्परा र चाडपर्व, बासिन्दाहरूको दैनिक जीवन, र अझै पूर्ण रूपमा नखुलेको पर्यटकीय सम्भावनालाई व्यवस्थित रूपमा अभिलेखीकरण गर्नु हो — त्यो पनि यो ज्ञान पुरानो पुस्ताको बिदाईसँगै हराउनुअघि नै।

परियोजनाका पछाडिका व्यक्ति र सोच

UNTOLD PARBAT को परिकल्पना, निर्देशन तथा अनुसन्धान विशाल लोहनी (Bishal Lohane) ले गरेका हुन्, जो यस परियोजनाका प्रमुख दृश्यात्मक कथावाचक हुन्। यो अभियान Ahuri Entertainment Pvt. Ltd. अन्तर्गत सञ्चालित छ, जुन नेपालमा दर्ता भएको कम्पनी हो, र नेपाली भाषाको सामग्री सम्बद्ध YouTube च्यानल Pratiphal Films मार्फत वितरण गरिन्छ।

टोलीको सामुदायिक-केन्द्रित फिल्म निर्माणमा संलग्नता यो परियोजनाभन्दा धेरै पहिलेदेखि नै रहेको छ। बि.स २०७२ सालदेखि (सन् २०१४) नेपाली फिल्म तथा सामाजिक सञ्जाल उत्पादनमा सक्रिय रहेको यस टोलीको कार्यसूचीमा निम्न कार्यहरू समावेश छन्:

• बि.स २०७८ सालमा (सन् २०२१) कुश्मामा आयोजित प्रथम धौलागिरी फिल्म फेस्टिवल, जसले स्थानीय फिल्मकर्मी तथा कलाकारलाई समर्थन गरेको थियो
• वास्तविक सामुदायिक समस्यालाई सम्बोधन गर्ने १२ भन्दा बढी सामाजिक-सन्देशमूलक छोटा फिल्महरूको निर्माण
• वास्तविक घटनामा आधारित तथा कार्यक्रम-आधारित उत्पादनहरू
• एउटा सामाजिक मनोरञ्जन धारावाहिक
• "7 Boys" — सन् २०७२ सालमा (२०१४) सुरु भएको एउटा सृजनात्मक परियोजना

आधारभूत, समुदायमुखी फिल्म निर्माणको यही अनुभवलाई UNTOLD PARBAT जस्तो अझ महत्वाकांक्षी र अभिलेख-केन्द्रित परियोजनाको जगका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

किन पर्वत जिल्ला, र किन अहिले?

पर्वत जिल्ला गण्डकी प्रदेशभित्र पर्छ, तर नेपालका अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढी चिनिने गन्तव्यहरूको छायाँमा पर्दै आएको छ। परियोजनाकै भनाइअनुसार, यसका बाबजुद यहाँ प्रशस्त प्रयोग नभएको सम्भावना छ — मनमोहक प्राकृतिक दृश्य, धार्मिक तथा ऐतिहासिक स्थल, जातीय तथा सामाजिक विविधता, परम्परागत कृषि अभ्यास, र कहिल्यै औपचारिक रूपमा अभिलेखीकरण नभएका सामुदायिक कथाहरू।

यसको आवश्यकता विश्वभरका ग्रामीण क्षेत्रहरूले साझा गर्ने एउटा चुनौतीमा निहित छ: मौखिक इतिहास नाजुक हुन्छ। ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्झनामा मात्र सीमित रहेको ज्ञान — स्थानीय गाथा, ऐतिहासिक घटना, परम्परागत रीतिथिति — त्यो पुस्ता बिदा हुनासाथ सदाका लागि हराउने जोखिममा हुन्छ। UNTOLD PARBAT आफूलाई केवल फिल्म निर्माण अभ्यासका रूपमा नभई एउटा दृश्यात्मक तथा सांस्कृतिक अभिलेख, पर्यटन प्रवर्द्धनको माध्यम, स्थानीय इतिहास संरक्षण प्रयास, र भावी पुस्ताका लागि डिजिटल ज्ञान स्रोतका रूपमा प्रस्तुत गर्दछ।

परियोजनाका मुख्य उद्देश्यहरू

UNTOLD PARBAT ले सात वटा मार्गनिर्देशक उद्देश्यहरू तय गरेको छ:

1. स्थानीय इतिहासको दस्तावेजीकरण — जिल्लाभरका विशिष्ट स्थानसँग जोडिएका मौखिक तथा ऐतिहासिक विवरण संकलन गर्ने।
2. संस्कृति र सम्पदाको संरक्षण — स्थानीय भाषा, परम्परागत पोशाक, चाडपर्व, मेला, धार्मिक विश्वास र लोककलालाई क्यामेरामा कैद गर्ने।
3. पर्यटन प्रवर्द्धन — चिनिएका र अझै अनदेखिएका पदमार्ग, गन्तव्य तथा प्राकृतिक स्थललाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकसामु ल्याउने।
4. सामुदायिक जीवनको अभिलेखीकरण — किसान, श्रमिक, कलाकार, शिक्षक, सामाजिक कार्यकर्ता र ज्येष्ठ नागरिकहरूको वास्तविक जीवनानुभव दस्तावेज गर्ने।
5. डिजिटल अभिलेख निर्माण — संकलित फोटो, भिडियो, अन्तर्वार्ता र अनुसन्धान सामग्रीलाई व्यवस्थित रूपमा दीर्घकालीन स्रोतका रूपमा तयार पार्ने।
6. युवा पुस्तालाई स्थानीय पहिचानसँग जोड्ने — नयाँ पुस्तालाई पर्वतको इतिहास र जरासँग परिचित र जोडिन मद्दत गर्ने।
7. अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच विस्तार — अंग्रेजी भाषाका डकुमेन्टरी तथा डिजिटल सामग्री निर्माण गरी पर्वतलाई विश्वव्यापी दर्शक, अनुसन्धानकर्ता र सञ्चारमाध्यमसामु चिनाउने।

परियोजनाको काम कसरी अगाडि बढ्छ?

अनुसन्धान र फिल्डवर्क

परियोजना जमिनी काम — मौखिक इतिहास संकलन, स्थानीय सरोकारवालासँग परामर्श, निर्वाचित जनप्रतिनिधि तथा सरकारी कर्मचारीसँग अन्तर्वार्ता, ज्येष्ठ नागरिकबाट विवरण संकलन, र विद्यमान कागजात, पुराना तस्बिर तथा अभिलेखको अध्ययन — बाट सुरु हुन्छ। यस चरणमा कुन-कुन पर्यटकीय तथा सांस्कृतिक स्थल अभिलेखीकरणका लागि उपयुक्त छन् भन्ने पहिचान पनि गरिन्छ।

डकुमेन्टरी निर्माण

UNTOLD PARBAT ले फरक-फरक दर्शक लक्षित गरी दुई समानान्तर संस्करणमा डकुमेन्टरी निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ:

संस्करण	लक्षित दर्शक	वितरण माध्यम
नेपाली भाषाको डकुमेन्टरी	स्थानीय तथा राष्ट्रिय दर्शक	Pratiphal Films र सम्बद्ध नेपाली मञ्च
अंग्रेजी भाषाको डकुमेन्टरी	अन्तर्राष्ट्रिय दर्शक, अनुसन्धानकर्ता, सञ्चारमाध्यम	UNTOLD PARBAT का आफ्नै डिजिटल च्यानल

योजनाबद्ध विषयवस्तुमा स्थानीय संस्कृति र जनजीवन, पर्यटन र प्राकृतिक सम्पदा, सामाजिक परिवर्तन र विकास, र पर्वतका समुदायले सामना गरिरहेका दैनिक चुनौती तथा अवसरहरू समावेश छन्।

व्यावसायिक तथा ड्रोन फोटोग्राफी

भू-दृश्य, सामुदायिक जीवन र सांस्कृतिक कार्यक्रमको उच्च-रिजोल्युसन फोटोग्राफी यस अभिलेखको दृश्यात्मक आधार बन्दछ। सम्भव भएसम्म यसमा हवाई तथा ड्रोन तस्बिर, निश्चित स्थलहरूको अघि-र-पछिको तुलनात्मक तस्बिर, र स्थानीय बासिन्दाहरूको पोर्ट्रेट फोटोग्राफी पनि समावेश हुनेछ।

फोटोग्राफी तथा दस्तावेजीकरण पुस्तक

परियोजनाको दीर्घकालीन लक्ष्यमध्ये एक भनेको UNTOLD PARBAT फोटोग्राफी तथा दृश्यात्मक दस्तावेजीकरण पुस्तक प्रकाशन गर्नु हो, जसमा स्थान-परिचय, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, उल्लेखनीय विशेषता, र व्यावसायिक फोटोग्राफीसँगै नक्सा पनि समावेश हुनेछन्। हरेक पानामा सम्बन्धित भिडियो तथा डिजिटल सामग्रीसँग जोड्ने QR कोड राखिने योजना छ — जसले छपाइ प्रकाशन र मल्टिमिडिया कथावाचनबीच सेतु बनाउँछ।

पर्वत जिल्लाका लागि सम्भावित लाभहरू

योजनाअनुसार नै काम अगाडि बढेमा, आयोजकहरूले जिल्लाका लागि निम्न दीर्घकालीन लाभहरू औंल्याएका छन्:

• पर्यटन प्रवर्द्धन — कम चिनिएका गन्तव्यहरूको बढ्दो दृश्यता
• स्थानीय पहिचानको संरक्षण — मौखिक इतिहास र सांस्कृतिक स्मृतिको सुरक्षा, जुन अन्यथा हराउन सक्थ्यो
• दिगो डिजिटल अभिलेख — भावी विद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता र बासिन्दाका लागि स्रोत
• स्थानीय प्रतिभाको पहिचान — कलाकार तथा सामुदायिक अगुवालाई व्यापक दर्शकसामु चिनाउने
• भावी अनुसन्धानको जग — जिल्लाबारे अध्ययन गर्ने जोसुकैलाई दृश्यात्मक तथा सूचनात्मक सुरुवात बिन्दु
• सुदृढ, मर्यादित जिल्ला पहिचान — व्यवस्थित र सम्मानजनक ढंगले प्रस्तुत गरिएको

परियोजनाले खोजिरहेको संस्थागत सहयोग

अनुसन्धान, यात्रा, छायांकन, ड्रोन सञ्चालन, सम्पादन, अनुवाद र अन्ततः प्रकाशन कार्य सम्पन्न गर्न परियोजना टोली एक्लैले भ्याउने विषय होइन। UNTOLD PARBAT ले पर्वतको जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला समन्वय समिति, र जिल्लाका नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरूबाट औपचारिक रूपमा सहयोग तथा समन्वयको अनुरोध गरेको छ।

यसमा स्थानीय तह र वडा कार्यालयसँगको सहजीकरण, सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध जिल्ला तथ्याङ्क तथा अभिलेखमा पहुँच, स्थानीय सरोकारवाला तथा सांस्कृतिक व्यक्तित्वसँग परिचय, र सम्भव भएसम्म प्रचलित सरकारी कार्यक्रममार्फत आर्थिक, संस्थागत वा साझेदारी सहयोग समावेश छ। प्राप्त हुने कुनै पनि आर्थिक वा संस्थागत सहयोग फिल्ड अनुसन्धान, यात्रा तथा रसद, व्यावसायिक फोटोग्राफी र ड्रोन दस्तावेजीकरण, नेपाली-अंग्रेजी दुवै भाषामा डकुमेन्टरी निर्माण, डिजिटल अभिलेखीकरण, र योजनाबद्ध फोटोग्राफी पुस्तकमा खर्च हुने परियोजनाले जनाएको छ।

मार्गनिर्देशक सिद्धान्त र नैतिक प्रतिबद्धता

UNTOLD PARBAT को टोलीले जमिनी स्तरमा काम कसरी सञ्चालन गर्ने भन्नेबारे केही स्पष्ट प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ:

• अनुसन्धान तथा छायांकनभर स्थानीय समुदायप्रति सम्मान
• सांस्कृतिक संवेदनशीलतालाई प्राथमिकता
• तथ्य तथा जानकारीको यथासम्भव पुष्टि
• आवश्यक अनुमति तथा प्रचलित कानुनी प्रक्रियाको पालना
• सम्बन्धित व्यक्ति तथा समुदायबाट सहमति लिने
• कुनै पनि समुदायलाई विभाजन वा अपमान गर्न सक्ने सामग्रीबाट टाढा रही, परियोजनालाई सकारात्मक दस्तावेजीकरण प्रयासमा मात्र केन्द्रित राख्ने

---

प्रायः सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)

UNTOLD PARBAT के हो? UNTOLD PARBAT नेपालको पर्वत जिल्लाको इतिहास, संस्कृति, पर्यटकीय सम्भावना र सामुदायिक जीवनलाई डकुमेन्टरी, फोटोग्राफी र योजनाबद्ध फोटोग्राफी पुस्तकमार्फत अभिलेखीकरण गर्ने दीर्घकालीन मल्टिमिडिया अनुसन्धान परियोजना हो।

पर्वत जिल्ला कहाँ अवस्थित छ? पर्वत जिल्ला नेपालको गण्डकी प्रदेशमा अवस्थित छ, जसको जिल्ला सदरमुकाम कुश्मा हो।

UNTOLD PARBAT कसले सिर्जना गरेको हो? यस परियोजनाको परिकल्पना विशाल लोहनी (Bishal Lohane) ले गरेका हुन्, जो Ahuri Entertainment Pvt. Ltd. अन्तर्गत यसका निर्देशक, दृश्यात्मक कथावाचक तथा अनुसन्धानकर्ताको रूपमा काम गर्छन्।

के UNTOLD PARBAT ले अंग्रेजी भाषामा पनि सामग्री निर्माण गर्नेछ? हो। परियोजनाले स्थानीय दर्शकका लागि नेपाली भाषाका डकुमेन्टरी र अन्तर्राष्ट्रिय दर्शक, अनुसन्धानकर्ता तथा सञ्चारमाध्यमका लागि अंग्रेजी भाषाका डकुमेन्टरी तथा डिजिटल सामग्री दुवै निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ।

स्थानीय निकाय वा संस्थाहरूले यस परियोजनालाई कसरी सहयोग गर्न सक्छन्? परियोजनाले सम्बन्धित सरकारी निकायबाट प्रचलित कानुन तथा कार्यक्रमबमोजिम समन्वय सहयोग, सार्वजनिक जानकारीमा पहुँच, सरोकारवालासँग परिचय, र सम्भावित आर्थिक वा संस्थागत साझेदारीको अनुरोध गरेको छ।

---

निष्कर्ष

UNTOLD PARBAT लाई एउटा मात्र फिल्म वा प्रोडक्सनभन्दा बढी, एउटा जिल्लाको सम्झना बिस्तारै हराउनबाट जोगाउने निरन्तर प्रयासका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। डकुमेन्टरी फिल्म निर्माण, फोटोग्राफी, मौखिक इतिहास अनुसन्धान, र अन्ततः छपाइ-डिजिटल दुवै स्वरूपको अभिलेखलाई एकसाथ जोडेर, यस परियोजनाले पर्वत जिल्ला — र त्यहाँ बस्ने मानिसहरूलाई — नेपालको सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय कथामा दिगो र मर्यादित स्थान दिलाउने लक्ष्य राखेको छ। यो परियोजनाले परिकल्पना गरेको स्तरमा साँच्चै सफल हुने वा नहुने भन्ने कुरा स्थानीय सरकारी निकाय तथा समुदायको सहकार्यमा धेरै हदसम्म निर्भर रहनेछ, जुन सहकार्य परियोजनाले अवधारणाबाट कार्यान्वयनतर्फ बढ्दै गर्दा सक्रिय रूपमा खोजिरहेको छ।